"نويسنده: محمد خاكي‏نهاد" ‏باراك اوباما با شعار تغيير در انتخابات پيروز شد. در همين راستا آمريكا جدول زمان‏بندي خروج نيروهاي خود از عراق را اعلام كرد، اما بر خلاف عراق در رابطه با افغانستان اوباما نه تنها برنامه‏اي براي خروج ارائه نكرد، بلكه تصميم اعزام 17 هزار نيروي ديگر به افغانستان را نيز اعلام نمود. هيلاري كلينتون نيز بر حضور طولاني‏مدت نيروهاي آمريكايي در افغانستان تاكيد نمود. با اين اوصاف اين سوال مطرح مي‏شود كه چرا آمريكا علي‏رغم شعار تغيير و خروج از عراق تصميمي براي خروج از افغانستان اتخاذ نكرده است؟
‏وضعيت ژئوپولتيكي افغانستان
افغانستان در مجاورت و نزديكي چهار كشور چين‏، هند‏، ايران و روسيه (كشورهاي چ.ه.ا.ر) قرار دارد، لذا داراي موقعيت ژئوپولتيكي و نظامي مهمي است.
افغانستان و چين:
از مناطق شمال شرق افغانستان به ايغورستان چين راه‏هاي زميني وجود دارد كه به علت كوهستاني و صعب‏العبور بودن آن براي فعاليت هاي چريكي بسيار مناسب مي‏باشد.
سرزمين وسيع ايغورستان در اصل متعلق به چين نيست، بلكه ميراث امپراتوري مغول‏ها است كه به تصرف مائوئيست‏ها درآمد. دولت چين با ايغورهاي مسلمان و ترك‏نژاد مشكلاتي دارد، تجربه تاريخي نشان داده است كه ايغورها برخلاف تبتي‌ها قومي سلحشور هستند. به عبارتي احتمال جنگ و درگيري تبتي‌ها با چين كم است، ولي ايغورها ممكن است وارد كارزار با چين شوند. آمريكا مي‌تواند از افغانستان به جنگجويان ايغور كمك مالي و نظامي كند و چين را تحت فشار قرار داده و گناه آن را به گردن افراطيون و مجاهدان افغاني بياندازد.
در رابطه با نگاه آمريكائي‏ها به چين بايد به مقاله هانتينگتون در اين مورد اشاره نمود. هانتينگتون در مقاله خود، چين را خطرناك‏ترين رقيب بالقوه آمريكا دانسته است كه مسائل بسياري با آن دارد. تجارت‏، حقوق بشر‏، فروش اسلحه، گسترش سلاح‏هاي كشتار جمعي‏، تبت‏، تايوان و... از جمله مواردي است كه هانتينگتون در يادداشت خود از آن به عنوان چالش‏هاي موجود در روابط آمريكا و چين ياد كرده است، لذا بر اساس نظر هانتينگتون، ضربه زدن به چين مي‏تواند براي آمريكا بسيار پر اهميت باشد.‏
افغانستان و هند:
علاو بر چين، در مقاله هانتينگتون به هند و برخي ديگر از قدرت‏هاي منطقه‏اي نيز به عنوان اهدافي كه طمع و حس اعمال قدرت و برتري آمريكا را بر‏مي‏انگيزد، اشاره شده است. هانتينگتون بر اين باور است كه نگاه هندي‏ها و ديگر قدرت‏هاي منطقه‏اي به آمريكا نگاهي پر از تهديد و بي‏اعتمادي است.
افغانستان در مجاورت كشمير مسلمان‏نشين است. هندي‌ها با كشميري‌ها مشكلاتي دارند. هند به لحاظ قومي منسجم نيست. مي‏توان گفت از اقوامي كه حاضر به كارزار با نيروهاي دولتي هند با‌‌شند، تنها مسلمانان هستند، لذا اگر به جنگ‏جويان كشمير كمك مالي و نظامي شود، ممكن است بحراني طولاني مدت در شبه قاره هند بوجود آيد.
افغانستان بهتر از پاكستان مي‏تواند عهده‏دار اين نقش باشد، چرا كه پاكستان به دليل داشتن مرز طولاني و همسايگي با هندوستان خود را در معرض تهديد و انتقام‏جويي اين كشور مي‏بيند. لذا پاكستان داراي محدوديت است ولي نيروهاي كشميري مي‌توانند در افغانستان پايگاه داشته باشند و از حمايت مجاهدان افغاني برخوردار باشند و با اين روش نظامي ـ سياسي‏، هند تحت فشار قرار خواهد گرفت و براي ورود به جرگه ابرقدرت‏ها و رقابت با ساير قدرت‏هاي جهاني با مشكلات فرسايشي مواجه خواهد شد.
افغانستان و ايران
آمريكا همواره در صدد مهار و ضربه زدن به ايران بوده و اعلام كرده كه در راستاي مهار ايران، حتي ابزارهاي نظامي و تجهيز اپوزيسيون نيز براي آمريكا قابل استفاده مي‏باشد.
افغانستان با ايران و مناطق سني‏نشين آن همسايه است. آمريكا مي‏تواند از افغانستان به گروه‏هاي سلفي معارض با ايران كمك مالي و نظامي نمايد.
هم اكنون گروه‏هاي تروريستي سلفي در برخي مناطق سني‏نشين ايران فعاليت مي‏كنند مانند گروه جند‏الله به سركردگي ريگي. اين گروه داراي مخفيگاه‏هائي در داخل خاك افغانستان مي‏باشد. تروريست‏هاي جند‏الله به دفعات پس از انجام عمليات و كشتار در شهرهاي ايران به مخفيگاه‏هاي خود در افغانستان و مناطق همجوار آن خزيده‏اند.
علاوه بر جند‏الله جنگ‌جويان طالبان نيز مي‌توانند با فشاري كه به شيعيان در افغانستان و پاكستان وارد مي‌كنند، آتش خشم شيعيان ايران را شعله‏ور كنند و ايران را به درگيري‌هاي قومي و مذهبي در افغانستان و پاكستان و حتي جنگ مذهبي در داخل خود ايران بكشانند.
در اين صورت آمريكا مي‏تواند ايران را مشغول جنگ شيعه و سني نمايد. همچنين در صورت تحقق اين وضعيت، گناه تروريسم و آدم‌كشي به گردن مسلمانان و اختلافات شيعه و سني خواهد افتاد و با اين روش آمريكا مي‏تواند با موج گسترده گرايش به اسلام در جهان مقابله كند.
افغانستان و روسيه:
از سرتاسر مناطق شمالي افغانستان مسيري‏هاي مختلفي به دره فرغانه و جمهوري‌‌هاي ترك‏نژاد و مسلمان آسياي مركزي و روسيه وجود دارد. دره فرغانه ميان ازبكستان‏، قرقيزستان‏، تاجيكستان و قزاقستان قرار دارد و كانون گروه‏هاي سلفي و افراطي آسياي مركزي است.
همچنين دولت‏هاي آسياي مركزي داراي اقتدار و حاكميت مطلق و كاملي بر سرزمين‏هاي پهناور خود نيستند. با اين وجود آمريكا مي‏تواند به واسطه افغانستان گروه‏هاي سلفي را در فرغانه و ديگر مناطق آسياي مركزي تجهيز و تقويت كند و از طريق آنان نيز به مجاهدين در جمهوري‏هاي مسلمان‏نشين روسيه كمك مالي و نظامي نمايد.
اگر در روسيه قومي يافت شود كه حاضر به كارزار باشد، حتماً ترك‏هاي مسلمان خواهند بود، چراكه مي‌توان با استفاده از تبعيضات نژادي و سياسي كه نسبت به مسلمانان در روسيه وجود دارد‏، زمينه سوء‏‏تفاهمات را بين مسلمانان و قدرت حاكمه فراهم كرد و به اغتشاشات طولاني‏مدت دامن زد. مي‏توان گفت افغانستان پايگاهي براي آموزش نيروهاي تروريستي و پشتيباني مالي و تسهيلاتي از آنها خواهد بود تا به دولت روسيه فشار وارد شود.
اگر اين برنامه خوب پياده شود، مي‏تواند به تجزيه روسيه منجر شود كه در نتيجه آن‏، استراتژي گاليوري آمريكا در زمينه تجزيه و كوچك‏سازي كشورهاي بزرگ‏، در رابطه با روسيه محقق مي‏شود كه اين امر براي آمريكا و انگليس بسيار مطلوب خواهد بود.
افغانستان و توليد و قاچاق مواد مخدر
همچنين اشاره به اين نكته ضروري است كه توليد و قاچاق مواد مخدر يكي از منابع اصلي تامين نيروهاي طالبان و القاعده است. بعد از حضور آمريكا توليد مواد مخدر در افغانستان نه تنها كاهش نيافته، بلكه بيست برابر هم افزايش يافته است. پر واضح است كه قاچاق مواد مخدر از افغانستان به كشورهاي همجوار مانند ايران‏، روسيه‏، چين و هند ضربات سختي به جوامع آن‏ها مي‏زند، لذا مي‏توان مواد مخدر را يكي از ابزارهاي مهار قدرت‏هاي چهار دانست.
عامل اسرائيل و حمايت صهيونيسم بين‏الملل:
در اين ميان اسرائيل هم از استراتژي مهار چهارگانه آمريكا و افزايش تنش و درگيري در افغانستان و مناطق همجوار آن سود مي‏برد و از آن حمايت مي‏كند، چرا كه با وجود منازعات اسلامي در افغانستان و صدور آن به مناطق همجوار‏، توجه و افكار عمومي مسلمانان از مسئله فلسطين و قدس شريف به نزاع سلفي‏ها و القاعده در افغانستان و كشور‏هاي حاشيه آن متمركز مي‏شود. جالب توجه است كه طالبان و القاعده تاكنون حتي يك عمليات عليه اسرائيل انجام نداده‏اند.
نقش تركيه در اين منازعات:
در تركيه شعاري هست كه مي‏گويد هرجا كه ترك وجود داشته باشد، در آن‏جا تركيه حضور دارد. علي‏رغم تفاوت‏هاي قابل توجهي كه بين تركي استانبولي و زبان‏هاي آسياي مركزي و ايغوري كه از شاخه زبان‏هاي تركي و اورال آلتائيك مي‏باشد، وجود دارد، اما تركيه به واسطه پيوندهاي نژادي‏، مذهبي و تا حدودي قرابت زباني كه با ايغورها و ملل ترك‏نژاد آسياي مركزي دارد‏، همواره به تحريك و تسليح گروه‏هاي مبارز اين مناطق عليه چين و روسيه مبادرت نموده است.
تركيه با حمايت از گروه‏هاي مبارز در ايغور و آسياي مركزي و قفقاز در واقع با كارت آنها براي نفوذ و كسب امتياز از چين و روسيه بازي مي‏كند. تركيه با همين سياست توانسته است امتيازات تجاري و اقتصادي قابل توجهي از روسيه بگيرد.
علاوه بر اين تركيه در مسائل متعدد ديگري نيز با آمريكا و انگليس اتفاق نظر دارد از جمله مسائل بالكان و كوزوو‏، حمايت از گرجستان‏، خدشه‏دار كردن محوريت فرانسه و آلمان در اتحاديه اروپا و...
با اين اوصاف مي‏توان تركيه را از گذشته تا‏كنون متحد طبيعي و سنتي آمريكا‏، انگليس و در اين منطقه و برخي مناطق ديگر دانست. فلذا مشخص است كه تركيه يكي از ابزارهاي آمريكا در عملي كردن استراتژي مهار چهارگانه در افغانستان و مناطق همجوار آن است.
نتيجه‏گيري:
‏با توجه به موارد ياد شده، افغانستان داراي موقعيت ژئوپولتيكي و نظامي مهمي است كه آمريكا از طريق آن مي‌تواند به چهار رقيب قدرتمند خويش يعني چين‏، هند‏، ايران و روسيه فشار بياورد.
آمريكا به بهانه دستگيري اسامه بن لادن و سركوب طالبان در افغانستان مستقر شد، اما علي‏رغم داشتن ارتش و سازمان جاسوسي قوي‏، اظهار مي‏كند كه نمي‏تواند القاعده و طالبان را نابود كند.
چنانچه آمريكا وارد افغانستان نمي‏شد، اين امكان براي چين‏، هند‏، ايران و روسيه وجود داشت كه با همكاري هم، طالبان را نابود كنند و مانع از توليد مواد مخدر شوند، اما آمريكا با استقرار در افغانستان عملاً مانع از هرگونه اقدام احتمالي اين چهار قدرت براي نابودي طالبان و جلوگيري از توليد مواد مخدر در افغانستان شده است.
با اين اوصاف مي‏توان اين احتمال را مطرح نمود كه آمريكا طالبان را براي ضربه زدن به قدرت‏هاي چهار (چين، هند‏، ايران و روسيه) در افغانستان مستقر كرد و پس از آن‏كه امكان افزايش فشارهاي چهار قدرت مذكور عليه طالبان و همكاري آنها براي سركوب آن رژيم قوت مي‏گرفت‏، آمريكا پيش‏دستي كرده و براي ممانعت از نابودي كامل طالبان وارد افغانستان شده است؟
بنابر اين آمريكا علاقه‏مند به استقرار طولاني‏مدت در افغانستان است. براي اين كار با طالبان و سلفي‏ها همكاري مي‏كند و افغان‏هاي بسياري را در دانشگاه‌هاي خود آموزش دهد تا در آينده افغانستان جاي پا داشته باشد.
آمريكا به وسيله امثال طالبان نه‌تنها مي‏تواند خود را از دست داشتن در اين جنايات مبرا ‌كند، بلكه خود را به‌عنوان كشوري پيشتاز در امر مبارزه با پديده تروريسم كور، مطرح مي‌نمايد.

نظر شما (0)