"دكتر سيد علي موسوي" 1325-1332 خورشیدی
بخش ششم
محمدهاشم‏خان بعد از سیزده سال حکومت مستبدانه و عقب‏گرا جایش را به برادر کوچکش شاه‏محمودخان خالی کرد و محمدظاهر پادشاه نمادین افغانستان چند صباحی به طور موقت تبارز پیدا نمود.
طی یک فرمان رسمی ظاهرشاه عموی تند مزاجش محمدهاشم خان را از صدارت عظمی برکنار و عموی ملایم ترش شاه محمودخان را مقرر نمود.
فرمان شاه برای تبارز یافتن هرچه بیشتر اینجا و آنجا قرائت می‏شد و به چاپ می‏‏رسید. شاه در سال 1946 میلادی برای اولین بار از ارگ بیرون آمد و با مردم افغانستان تماس مستقیم برقرار نمود. او در جریان این سال به ولایات مختلف افغانستان سفر نمود و با مردم صحبت کرد و خودش را به عنوان پادشاه با اختیار و مسئول جلوه داد. انبوهی از فرمان های پر زرق و برق شاه مبنی بر اصلاحات سیاسی و اجتماعی نیز در همین راستا بود.
در ماه ثور 1325 برابر با می 1946 کابینه‏ی شاه‏محمودخان که به پاداش هفده سال ظلم و شکنجه‏اش در تصدی وزارت حربیه به لقب سردار سپهسالار شاه محمودخان غازی مفتخر شده بود اعلان شد.
درین کابینه اشخاص تحصیلکرده و جوان که به نحوی تحت نفوذ آل یحیی بودند نیز شامل شده بودند هرچند چوکی‏های کلیدی چون وزارتخانه های خارجه، حربیه، داخله و از این قبیل در قبضه‏ی خاندان حکمران بودند.
اما علت اینکه چرا محمدهاشم خان کنار رفت و شاه محمودخان با روش ملایم تر و چهره‏ی دموکرات مآبانه روی کار آمد، نکات زیر در خور توجه است:
1- پایان جنگ جهانی و مشکلات بزرگی که دامنگیر اروپا شده بود و سپس انکشافات سیاسی و اجتماعی سراسری جهان همانند تشکیل سازمان ملل و آزادی مستعمرات غول های اروپایی در تمام جهان و هم مبارزات نزدیک به پیروزی نهضت های آزادی بخش متضمن آن بود که در افغانستان نیز تحولی ولو اندک رونما شود.
2- از بین رفتن قدرت قبلی بریتانیای کبیر به عنوان تک ابر قدرت فرمان روای جهان و جای خالی کردن به امریکا به عنوان ابر قدرت بزرگ غربی و مطرح شدن دو بلوک شرق و غرب به رهبری شوروی و امریکا شیوه های حکومتی جدیدتر را می‏خواستند.
3- مسئله‏ی پشتونستان یا قبایل دو طرف خط دیورند و جنگ های نامفهوم بین مسلمانان و هندوها که به وسیله‏ی انگلیس‏ها دامن زده می‏شدند.
پایان استعمار دوصد ساله‏ی انگلیس و کمپنی هند شرقی در هندوستان مطرح بود و به دنبال آن تجزیه‏ی هند پیش‏بینی می شد. افغانستان در قسمت اراضی تحت اشغال انگلیس و هند بریتانیوی بسیار حساس بود و محمد هاشم خان به نظر خانواده‏ی شاهی نمی‏توانست این دیپلوماسی را پیش ببرد.
4- شاه محمودخان به لحاظ غریزه‏ی شخصی نیز می‏خواست صدراعظم باشد با وجود آنکه محمدهاشم خان، داوودخان ونعیم خان و افراد این خانواده مخالف این مسئله بودند.
5- وقت آن رسیده بود که ظاهرشاه گوشه‏نشینی و انزوا را کنار زده، تبارز و محوریت پیدا نماید. ظاهرشاه شخصاً علاقه داشت از انحصار کاکاها بیرون شود، ولی به زودی نمی‏توانست فردی خارج از خانواده‏ی شاهی را مقرر نماید. شاید تقرر شاه محمودخان قدم اول در این راه بود، هرچند او بعد از خارج شدن از انحصار کاکاها در انحصار پسرکاکاها در آمد.
6- مهم تر از همه تنفر و انزجار مردم از حکومت هفده ساله‏ی مصاحبان که جز ظلم و شکنجه و نوکری بیگانگان چیز دیگری در اندیشه‏ی شان خطور نمی‏کرد عامل عمده در تغییر سیاست خانواده‏ی مصاحبان در این دوره بود.

نظر شما (0)