"علي جان زاهدي " بخش اول
تذكر:خوانندگان عزيز!
شايددر جريان قرار داشته باشيد كه به مناسبت سالروز تجاوز اردوي سرخ در افغانستان، بنياد جهاد افغانسان به تاريخ 13-10 – 1388 محفل بزرگي را در هوتل آريانا كابل، تحت عنوان «تجاوز محكوم است» داير نمود. خبر اين گردهمايي، قسماً در مطبوعات انعكاس يافت. يكي از روزنامه هايي كه خبر اين محفل را گزارش نمود، روزنامه وزين و معتبر «نخست» بود. اين روز نامه ، علاوه برگزارش نمودن خبر آن محفل، تحليلي را در سه قسمت، به قلم جناب آقاي مظفر دره صوفي، به تاريخ 16-17-18 جدي به چاپ رساند.
نويسنده ي محترم، به بررسي اي آسيب هاي فرا روي «بنياد جهاد افغانستان» پرداخته و توصيه هاي نموده است. ما ضمن تقدير و تشكر از راهنمايي و تذكرات به جاي اين نويسنده ي محترم و قبول موجوديت چنان آسيب هاي در فراروي «بنياد جهاد افغانستان» ديدگاه خويش را در مورد «جهاد» و «مجاهد» تحت عنوان «جهاد چيست و مجاهد كيست؟» به طور كلي ارائه داده ايم ؛كه اميد واريم، مفيد افتد و عناويني چون «جهاد» و «مجاهد» از سايه هاي ابهام و كلي گويي، با رنگ و بوي تبيلغاتي برايد و جامه در افتاب افگند و چه قدر عصر ما نيازمند روشنگري و تفكيك مفاهيم و تحديد حدود آنها مي باشد.
با اين حال از يادآوري يك نكته در مورد آن متن ناگزيريم و آن نكته عبارت است از: فهم نويسنده ي محترم از عنوان «جهان» است .به باور نويسنده از عنوان جهان حكومت فهميده نمي شود و هم چنين تخريب و خشونت در مفهوم «جهاد» مستتر مي باشد و ...
لازم است به آن نويسنده ي محترم ياد آوري شود: در جاي خود (لغت) به اثبات رسيده است كه مفاهيم و حدود آن را واضح الفاظ و كلمه ها، تعيين مي نمايد و «تبادر مفهوم، در ذهن اهل اصلي زبان خاص، در تشخيص مفاهيم كلمات معتبر و حجت است» بنابر اين با توجه به اينكه واژه ي «جهاد» يك واژه ي عربي مي باشد، جهت تبيين مفهوم و حدود آن، لازم است به اهل فن، يعني لغت شناسان مراجعه كرد و از آنها پرسيد كه واژه ي «جهاد» براي كدام مفهوم يا مفاهيم وضع شده است و حدود آن كجاست؟ ما فارسي زبانان، مجاز نيستيم فتوا دهيم كه از كدام واژه ي عربي، كدام مفهوم قابل دريافت و كدام قابل دريافت نيست؟ به همين خاطر، مفسران قرآن كريم و احاديث نبوي، در نخستين اقدام خويش در كار تفسير، مفهوم واژه هاي استفاده شده در قرآن و حديث را با مراجعه به كتاب هاي لغت و دو اوين شعراي عرب، شرح مي نمايند. نقل است كه خواجه عبدالله انصاري، به گاهي كه قرآن كريم را تفسير مي كرد، گاه مي شد كه براي اثبات مفهومي براي واژه اي، چهار صد مورد از دواوين شعراي عرب، شاهد مي آورد.
اينكه نويسنده محترم، به سادگي و راحتيي يك آب خوردن، بدون ارائه ي هيچ شاهدي، مدعي مي شوند كه: از كلمه «جهاد»، خشونت، تخريب و ... دستياب مي شود، بسيار سخن عاميانه به نظر مي آيد.
جهاد چيست و مجاهد كيست؟
وقتي سخن از چيستي واژه يا واژه ها به ميان مي آيد، لازم است به حوزه ي استعمال اين واژه توجه به خرج داده شده و بعد با توجه به حوزه ي استعمال آن واژه، به تشريح معني آن پرداخت. عدم توجه به حوزه ي استعمال هر واژه، شنونده را به خطاي فاحش و غير قابل جبران سوق مي دهد.
جهت پرهيز از گرفتار آمدن به آن خطاي غير قابل جبران در مورد واژه و عنوان «جهاد» لازم است بدانيم كه واژه و عنوان «جهاد» در چهار حوزه، كار برد داردو مورد استعمال قرار مي گيرد كه به ترتيب ذيل توضيح داده مي شود:
الف- عرف عام: منظور از عرف در اين جا تمامي عرب زباناني است كه زبان عرب زبان مادري آنها مي باشد، قطع نظر از وابستگي هاي ديني و مذهبي آنان.
ب- عرف خاص: منظور از عرف خاص در اينجا (در مورد جهاد) پيروان دين و مذهب ويژه ي مي باشد كه واژه ي مورد نظر، در متون تعليمات ديني آن ها مورد استعمال قرار گرفته است.
ج- اهل فن خاص: منظور از «اهل فن خاص» در اينجا «در مورد جهاد» كساني مي باشند كه در تحليل متون دين خاص، خبره و اهل نظر هستند.
د- شارع: منظوراز اين عنوان در اين جا، فرستنده و آورنده ي ديني مي باشد كه واژه مورد نظر را در متون مدون آن دين، به كار گرفته و استعمال كرده اند.
باتوجه به توضيح فوق، بر مي گرديم به اصل مطلب و مي گوييم: عنوان «جهاد» از ريشه ي «جهد» است و در عرف عرب زبانان، شارع،دانشمندان تفسير و فقه، به معني «تلاش و كوشش» جهت به دست آوردن چيزي را گويند، چنانچه صاحب المنجد در ذيل ماده ي «جهد» چنين نوشته است: الجهد، السعي، المحاوله (جهد به معني تلاش و جهد كردن است) بنا بر اين در نفس مفهوم جهاد هيچگونه تقدسي نهفته نمي باشد.
در يك تن شرعي، به كاروزار جنگي كساني كه امان حسين(ع) را مظلومانه به شهادت رسانيدند، واژه ي «جهاد» اطلاق شده است. آن متن بدين قرار است: اللهم العن العصابه التي جاهدت الحسين(ع) (مفاتيح الجنان، زيارت عاشورا) خدايا! جماعتي را از رحمت خويش دور ساز كه به جهاد با حسين(ع) پرداختند، بدون شك عمل كساني كه امام حسين را به شهادت رسانيدند، از هيچگونه ارزش و تقدس برخوردار نيست. به اين ترتيب ديده مي شود كه واژه «جهاد» در عرف عرب زبانان و شارع به يك معني بكار رفته است.در قرآن كريم، واژه ي جهاد به دو صورت، مورد استفاده قرار گرفته است. گاهي واژه ي متخذ ازماده «جهد» با پسوند «في سبيل الله» استعمال شده است، مثل اي آيت كه در توصيف مومنان واقعي پرداخته مي فرمايد: يجاهدون في سبيل الله ولا يخافون الومه لائم (5-54) مومنان واقعي كساني هستند كه در راه خدا به تلاش مي پردازند و از سرزنش ملامت گران هراسي بخود را نمي دهند.
اين در حالي است كه گاهي واژه ي «جهاد» بدون پسوند «في سبيل الله» به كار رفته است، مثل اين آيت: من جاهد فانمايجاهد لنفسه(29-6) هر كس تلاش مي ورزد در نتيجه به نفع خويش تلاش مي نمايد.
جمع بين اين دو عبارت، آنست كه مورد مطلق و بدون قيد را بر موارد مقيد حمل كنيم و «جهاد مقدس» همان تلاشي را بدانيم كه بستر خدايي، رنگ اللهي و ابزار خدايي داشته باشد.
با اين حال مسلمانان به عنوان پيروان يك دين از عنوان «جهاد» جنگ مقدس را در مي يابند. چنانچه نويسنده ي كتاب فرهنگ بندر ريگي، عنوان «جهاد» را چنين معني كرده است: «الجهاد، پيكار در راه خدا و دين».
از جانب ديگر، فقها، واژه ي »جهاد» را معادل «قتال» يعني مبارزه ي مسلحانه گرفته اند، به اين خاطر بعضي آنها مبارزه ي مسلحانه و مسايل مربوط به آن را «كتاب الجهاد» عنوان داده است، مثل مرحوم شهيدين در كتاب لمعه و شرح آن، و بعضي ديگر، ترجيح داده اند كه عنوان آن را «قتال» بگذارند. هويداست كه منظور آنها از «كتاب القتال» همان مبارزه ي مسلحانه در جهت دفاع از آزادي و دست آورد انسان مي باشد، نه چيزي ديگر.
هدف از اين تفكيك و دسته بندي آن است كه دريابيم واژه ي «جهاد» در همه جا به يك معني استعمال نمي شود و تمامي استعمال كنندگان مقصدي واحدي را از آن منظور نمي دارند. بدين جهت لازم است، وقتي با واژه و عنوان «جهاد» مواجه مي شويم، قبل از دريافت پيام اين عنوان، فرد ياافراد استعمال كننده را دريافته، از افتادن در كج راهه، مصئون باشيم. سخن آخر اين كه، وقتي ما سخن از «جهاد» به ميان مي آوريم، معني لغوي آن را با قيد «في سبيل الله» مد نظر داريم كه به اين ترتيب، منظور ما از عنوان «جهاد» تمامي تلاشها و كوشش هاي را شامل مي گردد كه افراد و مجموعه هاي انساني در جهت تكامل نفساني و اجتماعي خويش انجام ميدهد و «جهاد» به معني مبارزه ي مسلحانه، در جهت دفاع از آزغادي ودست آورد انسان، گوشه ي بسيار ناچيزي از آن كوششها و تلاش هاي عام وفرا گير را بخود اختصاص ميدهد.از اين منظر است، وقتي كه ما سخن از «مجاهد» به ميان مي آوريم و به تحليل آن مي پردازيم، اين عنوان، فرد پوليسي را در بر مي گيرد كه از صبح تا به شب و از شب تا به صبح، در جهت اجراي قانون و جلوگيري از تخلفات قانوني، تلاش بدون وفقه را انجام م يدهد، و هم چنين شامل آن دانشمندي مي شود، كه شبانه روز ، جهت كشف و استخدام قواي طبيعت، براي بهروزي مردم مي تپد. در چشم انداز ما، هم آن فرد پوليس و هم آن دانشمند مجاهد است و تلاشش «جهاد»با اين تعريف و تصوير از جهاد است كه رنگ قلم دانشمندان متعهد به سرنوشت انسان و مفيد به زندگي مردم بر خون شهيداني كه به دفاع از آزادي و دست آورد انسان جان باخته اند برتري مي يابد.
مناسبت جهاد و حيات انساني
خداوند انسان رااز زمين آفريده (منها خلقناكم) و پايان حياتش نيز بازگشت به همين زمين است (و فيها نعيدكم 20-55) منشا آفرينش تمامي انسانها بدون استثنا از زمين و آفرينش همه، يكسان و مطابق قوانين وضوابط شخصي صورت مي گيرد. و اما زماني كه افراد انسان، به زمين برگردانده مي شوند، همه از وضعيت يكساني برخوردار نيست. بعضي آدمي زادگان به هنگام بازگشت به زمين وضعيت برتر از فرشته به خود كسب مي نمايند و بسياري از آدمي زادگان در وضعيت فروتر از حيوانات قرار مي گيرند. به همين خاطر است كه بعضي آدمي زادگان به هنگام بازگشت به زمين اين گونه مورد خطاب قرار مي گيرند كه: يا ايتهاالنفس المطمئنه ارجعي الي ربك راضيه مرضيه فادخلي في عبادي وادخلي جنتي (38-89)
اي جان به آرامش دست يافته! به سمت پروردگارت، در وضعيتي رجعت نما كه هم خودت از اين بازگشت راضي مي باشي و هم بازگشت به گونه اي است كه مورد پسند خداوند قرار دارد، پس در جمع بندگانم داخل شو ودر بهشتم درآي.
بسياري از آدميان به هنگام باز گشت به زمين با اين خطاب روبرو مي شوند: آن الذين تتوفهيم الملائكته ظالمي انفسهم قالو افيم كنتم (4-97) آن ها را كه فرشته ها جان هاي شان را در حالي گرفتند كه ستم گر بودند و از آن ها پرسيدند، در كدام وضعيتي قرار داشتيد؟
حال پرسش اين جاست كه مبنا و علت اين دو گونه بازگشت چيست و كدام است؟ مبناي اين دو گونه بازگشت برخورداري انسان از يكي از دو وضعيت است كه در لسان متون ديني به «اقعاد» و «جهاد» تعبير مي شود. «اقعاد» يعني «زمين گيري» و «جهاد» يعني «تلاش گير و تپندگي». «جهاد درنقطه مقابل «اقعاد» قرار دارد و حامل بار تقدس نمي باشد. محتواي ارزشي يا غير ارزشي «جهاد» را نوع پسوند آن تعيين مي نمايد. «جهاد في سبيل الله» مقدس است و ارزشمند در حاليكه «جهاد في سبيل الطاغوث» نكوهيده است و غير ارزشمند.
ادامه دارد

نظر شما (0)