"مهران موحد " بخش اول
مقاله ای که چندی پیش به عنوان «سید قطب، تئوریسین افراط گرایان» نوشته بودم واکنش های موافق و مخالف زیادی را برانگیخت. در هفته پیش واکنش نسبتا خشم آلود آقای فضلی آماج عضو هیئت علمی اکادمی علوم افغانستان- بخوانید پشتو تولنه- زیر عنوان «سخن شناس نه ای جان من! خطا این جاست» در نقد مقاله من در هفته نامه پیام مجاهد به نشر رسید.
من در ابتدا مردد بودم که مطلبی به بهانه پاسخ به انتقاد آقای فضلی آماج بنویسم. دلیل تردید من هم این بود که ادعای من دائر بر تکفیری بودن و تندرو بودن و خشونت ستا بودن و تئوریسین افراط گرایان بودن سید قطب موضوعی است انکار ناپذیر و آفتابی. کسی که کمترین آشنایی با نوشته های جناب آقای سید قطب- به ویژه نوشته های اواخر زندگی اش- داشته باشد تردیدی نخواهد کرد که سید قطب قرائتی تندروانه و خشونت پرور از اسلام ارائه می کند.
من وقتی که مقاله آقای فضلی را خواندم از این که ایشان با اصرار عجیبی تندرو بودن سید قطب را انکار می کند و سخنان سید قطب در فی "ظلال القرآن" و "معالم فی الطریق" را به کلی نادیده می گیرد شگفت زده شدم. این کار ایشان این پرسش را در ذهن من خلق کرد که آیا ممکن است کسی که عضویت هیئت علمی اکادمی علوم افغانستان- بخوانید پشتو تولنه- را دارد تا به این اندازه ناآگاه باشد و بی گدار به آب بزند و در حالی در دفاع از اندیشه های جناب آقای سید قطب برخیزد که آگاهی چندانی از اندیشه هایش ندارد و فرصت زیادی برای پژوهش در آثار و اندیشه های ایشان را نیافته است؟ حتا این احتمال در ذهن من خطور کرد که شاید کس دیگری از آبروی اکادمی علوم افغانستان- بخوانید پشتو تولنه- سوء استفاده کرده و این مقاله را در دفاع از سید قطب نوشته است. باز با خود گفتم: آخر نمی دانی که این اکادمی علوم همان پشتو تولنه هست و و از عضو هیئت علمی چنین نهادی با این سوابق، نمی توان انتظار زیادی داشت.باری، هرچند در ابتدا در نوشتن این مطلب دودل بودم ولی سرانجام به این نتیجه رسیدم که بهتر است در پاسخ به انتقاد آقای فضلی آماج چیزی بنویسم به دو دلیل:
یکی این که فکر کردم اگر من پاسخ ایشان را ندهم شاید برخی از دوستان، پاسخ نگفتن من را حمل بر موجه بودن مدعیات ایشان بکنند و به این گمان شوند که دفاع آقای فضلی آماج از سید قطب متین و استوار است درحالی که چنین نیست.
دوم این که بنده مبارزه با اندیشه های افراط گرایانه را وظیفه خود می دانم و این کار را برای حفظ کرامت و آبروی اسلام و خنثا سازی توطئه های دشمنان ضروری می شمارم( و این پاسخ، بهانه خوبی است برای این کار). تاریخ نشان داده که جنبش های اسلامی هیچ گاه به وسیله دشمنان، شکست نخورده اند بلکه همواره "دوستان نادان" ضربه های مهلک را بر پیکر جنبش های اسلامی وارد کرده اند.
بدون شک "افراط گرایان" یکی از بارزترین مصادیق "دوستان نادان" هستند. شواهد نشان می دهد که جریان تندروی در جهان اسلام در حقیقت پیاده نظام دشمن است. روشن است که در میان شخصیت های جریان تندروی در جهان اسلام، سید قطب یک سروگردن از همه بالاتر است. در واقع می توان گفت: جریان رادیکالیسم اسلامی بدون حضور سید قطب رنگ ورونقی ندارد.
به هرحال، روی این دو جهت برآن شدم که این مطلب را که پیش رو دارید بنویسم وگرنه دفاع فضلی آماج از سید قطب به حدی واهی و بی پایه است که ارزش پاسخ دادن و وقت تلف کردن را ندارد.
مواردی را که می خواهم متذکر شوم به شرح زیر است:
1-آقای فضلی آماج از این که بنده مدعی شده ام که سید قطب در سالیان پایانی زندگی خود اندیشه های تندروانه و تکفیری را ترویج می کرد سخت برآشفته است. من در آن مقاله برای این که سخن خود را در مورد تکفیری بودن و تندرو بودن سید قطب تقویت کنم بهتر دیدم که از یوسف قرضاوی نقل قول کنم. آقای فضلی این نقل قول مرا نمی پذیرد و در عوض به جای این که به طور مستقیم به سخنان سید قطب در کتاب هایش استناد کند، به نقل قول می پردازد. نمی دانم چرا استناد بنده به سخنان دیگران (قرضاوی) قابل پذیرش نیست ولی استناد ایشان به سخن دیگران روا است؟ گذشته از آن، بیشترینه شواهدی که وی ردیف کرده است هیچ ربطی به موضوع مورد بحث ما ندارد. گویا ایشان به این تصور است که آدم هرچه بیشتر فهرست رویکردهای نوشته خود را طولانی تر کند سخنش علمی تر به نظر می رسد. گاهی هم که ایشان سخنان سید قطب را آورده همان برش هایی را ذکر کرده که به درد خودش می خورد و از ذکر بقیه سرباز زده است( مصداق روشن تحریفگری).
به همه حال، بهترین و مطمئن ترین سرچشمه برای شناختن اندیشه های سید قطب کتاب های خود وی است. اتفاقا سید قطب به حدی شفاف و صریح و روشن، دیدگاه های خود را در خصوص «جامعه جاهلی» و«حاکمیت خدا» و «جهاد» بازگو کرده که جایی برای توجیه و تاویل باقی نمی گذارد. به گمان من اگر در هر موردی سخنان سید قطب دو پهلو و قابل تاویل باشد در موارد یاد شده هرگز دو پهلو و مبهم نیست. از این رو، هر گونه توجیه و تاویل در این زمینه تلاش مذبوحانه به حساب خواهد آمد.
من در این جا می خواهم سخنان سید قطب را که نشان می دهد ایشان افراط گرا و تکفیری و تئوریسین خشونت به تمام معنا است عینا نقل کنم و قضاوت را بر عهده خوانندگان بگذارم.
مجبورم از میان انبوهی از سخنان تندروانه سید قطب به آوردن چند نمونه بسنده کنم چرا که اگر بخواهم همه آن چه را که در این زمینه وجود دارد بیاورم " مثنوی هفتاد من کاغذ شود". علاوه بر این که نمی خواهم وقت خوانندگان را با توضیح واضحات دادن تلف کنم. بگذار کسانی که نمی خواهند بدانند ندانند.
سید قطب در کتاب خود به اسم «معالم فی الطریق» در فصلی که به عنوان «لااله الا الله منهج حیاة» گشوده این گونه در خصوص "جامعه جاهلی" داد سخن می دهد ( این را هم بدانید که جاهلیت پیش از سید قطب به معنای گمراهی انسان ها- به ویژه عرب ها- پیش از آمدن اسلام به کار گرفته می شد. سید قطب این واژه را به جامعه های مسلمان در عصر حاضر نیز به کار برد):
« جامعه جاهلی عبارت است از هر جامعه ای که مسلمان نباشد. اگر بخواهیم مشخص تر سخن بگوییم می گوییم: جامعه جاهلی هر جامعه ای است که بندگی خود را برای خدای یگانه، اختصاص نمی دهد. این بندگی می تواند به صورت باور و اعتقاد یا در مراسم عبادی یا در قانون گذاری نمایان شود. بر اساس این تعریف، همه جامعه های روی زمین جامعه هایی جاهلی هستند.
جوامع کمونیستی "جامعه های جاهلی" شمرده می شوند. نخست به جهت این که اساسا باوری به وجود خدا ندارند و همه تحولات در جهان را به "ماده" یا "طبیعت" محول می کنند و نیز همه دگرگونی ها و تحولات در زندگی و تاریخ انسانی را به "اقتصاد" یا "ابزارهای تولید" منتسب می کنند.
در ثانی به خاطر این که حزب کمونیستی را می پرستند و دکتاتوری پرولتاریا را مرجع همه چیز محسوب می کنند.
همچنان جامعه های بت پرست که تا هنوز هم در هند و ژاپن و فیلیپین و افریقا وجود دارند در این تعریف داخل اند. جامعه های بت پرست به چند جهت در این تعریف داخل هستند: یکی این که از نظر اعتقادی به جز خدای یگانه، خدایان دیگری را می پرستند. دوم این که مراسم نیایش و عبادت خود را برای خدایان متعددی که به آن ها باور دارند برگزار می کنند. سوم این که مرجعیت خود را در ایجاد نظام ها و قوانین، غیر خدا قرار داده اند.
ادامه دارد

نظر شما (0)